Przekazujesz mieszkanie w zamian za opiekę. Czym jest umowa dożywocia i czy można ją cofnąć?

Mieszkanie za opiekę do końca życia

Umowa dożywocia może być rozwiązaniem dla osoby, która chce zapewnić sobie utrzymanie i opiekę w zamian za przekazanie nieruchomości. Nie jest to jednak zwykła darowizna – osoba otrzymująca nieruchomość przyjmuje na siebie konkretne obowiązki wobec dożywotnika.

- Umowa dożywocia. Umowa alimentacyjna, czyli dożywotnik, ten, który jest właścicielem nieruchomości, przekazuje innemu człowiekowi swoją nieruchomość, ale w zamian dostaje prawo do utrzymania go. Ten, który otrzymuje nieruchomość, musi przyjąć tego dożywotnika do siebie, do domu, jako swojego domownika, zapewnić mu jedzenie, zapewnić mu nawet opał, tak jest napisane w ustawie, zapewnić ubranie i wspierać go w zdrowiu, w chorobie do końca życia i jeszcze wyprawić mu pogrzeb zgodnie z miejscowymi obyczajami, oczywiście — mówił mecenas Daniel Olszewski.

Nieruchomość nie wchodzi później do spadku

Przekazanie nieruchomości w ramach umowy dożywocia następuje jeszcze za życia właściciela. Ma to również znaczenie dla późniejszego postępowania spadkowego.

- Dokładnie. I nie obowiązuje w tym później żaden zachowek ani spadek dla innych spadkobierców. To mieszkanie zostaje wyłączone ze spadku całkowicie, więc jeżeli liczymy spadek, dzielimy spadek, to odłączamy całkowicie tę nieruchomość, która została przekazana — wyjaśniał prawnik.

Czy można cofnąć umowę dożywocia?

Co jednak w sytuacji, gdy osoba, która otrzymała nieruchomość, przestaje wywiązywać się ze swoich obowiązków? Umowa dożywocia może zostać rozwiązana, a przewidziane w niej świadczenia mogą również zostać zamienione na rentę. Nie oznacza to jednak, że nieruchomość można po prostu odebrać w dowolnym momencie.

- Można ją zerwać, cofnąć, rozwiązać tak naprawdę. Można też zamienić te świadczenia, które są tam wskazane, czyli jedzenie, pomoc, opał, ubrania, na rentę. Dożywotnie, oczywiście, miesięcznie — mówił mecenas Daniel Olszewski.

Cofnięcie umowy jest możliwe, ale tylko w wyjątkowych sytuacjach

Samo niezadowolenie z tego, jak druga osoba realizuje swoje obowiązki, nie musi wystarczyć do odzyskania nieruchomości. Jak podkreślał mecenas, rozwiązanie umowy dożywocia i powrót własności nieruchomości wiążą się z wyjątkowymi okolicznościami.

Tak, jest taka możliwość, aczkolwiek to może być tylko w wyjątkowych okolicznościach. Czyli bardzo trudno, to już naprawdę muszą być wyjątkowe okoliczności — zaznaczał prawnik.

Trzeba udowodnić, że druga strona nie wywiązuje się z umowy

W praktyce szczególnie istotne może być wykazanie przed sądem, że osoba, która otrzymała nieruchomość, rzeczywiście nie realizuje obowiązków wynikających z umowy. Samo twierdzenie o niewłaściwej opiece może bowiem nie wystarczyć.

No ale to też trzeba mieć świadków, trzeba udowodnić to przed sądem, że tak jest. To trzeba udowodnić wszystko przed sądem i to jest trudne — mówił Daniel Olszewski.

Dom opieki może być właściwym sposobem realizacji opieki?

Wątpliwości mogą pojawić się również wtedy, gdy osoba zobowiązana do opieki nie jest w stanie samodzielnie zapewnić jej przez całą dobę. W takiej sytuacji przekazanie dożywotnika do profesjonalnego domu opieki nie musi automatycznie oznaczać niewywiązania się z umowy. Wszystko zależy od konkretnych okoliczności i tego, czy zapewniono świadczenia, do których zobowiązuje umowa.

Jeżeli miała zapewnioną opiekę, dokładnie taką, jaką powinna mieć i jednocześnie wszystkie te warunki zostały spełnione. Można się zastanawiać, czy ta opieka została, te wszystkie warunki, które były wcześniej wymienione, zostały spełnione. A z drugiej strony, jeśli już ktoś nie był w stanie opiekować się 24 godziny na dobę i wykonywać te czynności, które specjaliści wykonują w domu opieki, to pytanie, czy przekierowanie do tego domu opieki nie jest też właściwą opieką, bo sami już nie umiemy zapewnić tej specjalistycznej opieki — tłumaczył mecenas Daniel Olszewski.

 Warto dobrze sprawdzić osobę, której przekazujemy nieruchomość

Umowa dożywocia może być sposobem na zapewnienie sobie opieki na starość lub w czasie choroby. Jednocześnie decyzja o przekazaniu nieruchomości powinna być dobrze przemyślana, ponieważ jej późniejsze odwrócenie może okazać się trudne.

- Chyba spotkałem się właściwie z jedną tylko, z jednym takim przypadkiem, gdzie udało się zamienić umowę dożywocia na rentę tak naprawdę. I to był wyjątkowy przypadek. Natomiast generalnie jest to dobry sposób, żeby znaleźć opiekuna na starość czy w momencie, kiedy jest się chorym. Przy czym najlepiej dobrze sprawdzić tego opiekuna, czy w przypadku choroby i nieszczęścia nie będzie uciekał — mówił prawnik.

Umowa dożywocia musi być zawarta u notariusza

Ze względu na to, że przedmiotem umowy jest nieruchomość, nie można jej skutecznie zawrzeć w zwykłej pisemnej formie. Jak podkreślił mecenas Olszewski, konieczna jest forma aktu notarialnego.

- Żeby ona była ważna, należy ją sporządzić u notariusza — podsumował mecenas Daniel Olszewski.

Audycja „Prawo na co dzień” powstaje przy współpracy z mecenasem Danielem Olszewskim.