Dziś wyjazd do Niemiec nie jest niczym szczególnym. Na początku lat 90. bezpośredni kontakt z Zachodem wyglądał jednak zupełnie inaczej. Właśnie wtedy Piotrków Trybunalski nawiązał współpracę z Esslingen am Neckar – swoim pierwszym miastem partnerskim. Michał Rżanek wspomina, że zanim podpisano oficjalne porozumienie, był czas wzajemnego „obwąchiwania się”, a pierwsi goście z Niemiec mieli nawet przyjechać do Piotrkowa incognito.
Początek lat 90. to nie tylko narodziny samorządu, bazary, pierwsze prywatne biznesy i zachodnie samochody pojawiające się na polskich ulicach. Polska po dekadach PRL coraz szerzej otwierała się na Zachód. Dla samorządów oznaczało to również możliwość bezpośredniego podglądania, jak funkcjonują miasta po drugiej stronie dawnej żelaznej kurtyny.
Jednym z takich miejsc dla Piotrkowa zostało Esslingen am Neckar w Badenii-Wirtembergii, położone około 10 kilometrów od Stuttgartu. To liczące ponad 90 tysięcy mieszkańców miasto miało już wówczas wieloletnie doświadczenie we współpracy międzynarodowej. Dla Piotrkowa Esslingen stało się natomiast pierwszym oficjalnym miastem partnerskim. Umowę podpisano 25 września 1992 roku.
Do podpisania dokumentu nie doszło jednak z dnia na dzień. Michał Rżanek, prezydent Piotrkowa w latach 1990–1996, wspomina, że dla młodego polskiego samorządu kontakty z niemieckim miastem były również okazją do nauki.
Myśmy się uczyli od Esslingen, od niemieckiego miasta partnerskiego. Był pierwszym naszym miastem, a dla nich byliśmy dziesiątym miastem partnerskim. To nie było tak, że po dwóch miesiącach spotkali się i podpisali porozumienie. To trwało z rok czasu, jak ja to mówię, przez obwąchiwanie się nawzajem. Oczywiście myśmy patrzyli: miasto bogate, rejon bogaty, więc być może część mówiła: a to jakaś współpraca gospodarcza, a może jakieś inwestycje – wspomina Michał Rżanek.
Pierwsze kontakty rzeczywiście poprzedzały formalną umowę. Istotną rolę odegrała Elżbieta Drexler-Wierzbowska, Polka mieszkająca w Esslingen i działająca w Towarzystwie Zachód-Wschód. Miasto określa ją jako spiritus movens nawiązania kontaktów. Z jej inicjatywy w 1991 roku do Piotrkowa przyjechała delegacja samorządu Esslingen.
Michał Rżanek zapamiętał jednak również mniej oficjalny początek tej historii. Według jego relacji przedstawiciele strony niemieckiej, zanim doszło do oficjalnych wizyt, mieli przyjechać do Piotrkowa bez zapowiedzi.
Oni najpierw przyjechali do nas incognito, czyli myśmy nie wiedzieli, że oni tu byli. Zakwaterowali się gdzieś tam w takim hotelu koło Piomy i trochę pooglądali. Ale dopiero później jeden z tych prawników do mnie przyniósł zaproszenie. I stąd pierwsze wizyty – opowiada Michał Rżanek.
Po okresie wzajemnego poznawania się współpraca została sformalizowana w 1992 roku. Esslingen pozostaje najstarszym partnerstwem międzynarodowym Piotrkowa.
Nie chodziło jednak wyłącznie o kontakty władz obu miast. Z czasem współpraca zaczęła schodzić na poziom organizacji, szkół i zwykłych mieszkańców.
Ten poziom nawiązania kontaktów to było między takim stowarzyszeniem u nich Wschód-Zachód, które u nas później było też jakby takim bliźniaczym stowarzyszeniem. I to normalni ludzie, którzy chcą nawiązać kontakty. Nawiązały się jakieś więzi, przyjaźnie i to trwa do dzisiaj – mówi Michał Rżanek.
We wrześniu 1994 roku powstało w Piotrkowie Towarzystwo Wschód-Zachód. Według miejskich materiałów jego działalność miała służyć m.in. przełamywaniu historycznych barier i stereotypów między Polakami i Niemcami. Z czasem rozwinęły się kontakty przedsiębiorców, sportowców, szkół i rodzin z obu miast.
Partnerstwo miało również swoją mniej oficjalną tradycję. Goście z Esslingen przywozili do Piotrkowa Maultaschen – charakterystyczne dla Szwabii nadziewane ciasto przypominające duże pierogi. W drugą stronę jechał m.in. bigos.
Oni zawsze tu z takimi pierogami przyjeżdżali. Myśmy jeździli z bigosem, no oczywiście z jałowcem jako takim produktem regionalnym. Jeździły grupy między innymi tego Stowarzyszenia Wschód-Zachód i też urzędnicy – wspomina Michał Rżanek.
Nie jest to wyłącznie wspomnienie byłego prezydenta. W miejskich dokumentach z końca lat 90. znajdziemy już „grupę bigosową” reprezentującą Piotrków podczas Dni Esslingen, a w drugą stronę przyjeżdżali przedstawiciele niemieckiego Towarzystwa Zachód-Wschód. Odbywały się także wymiany szkolne i sportowe.
Z perspektywy rodzącego się polskiego samorządu istotny był jednak jeszcze jeden element. Można było zobaczyć na miejscu rozwiązania stosowane przez zachodnioeuropejskie miasto.
Dzisiaj patrzymy z innego miejsca, kiedy jest możliwość, otwieramy internet i właściwie wszystko możemy. W tamtych czasach bezpośredni kontakt, jakaś taka wymiana... Zobaczymy, jak u nich. Oczywiście tam jeździliśmy. Podglądałem zorganizowanie gospodarki komunalnej między innymi. To jest potrzebne – mówi Michał Rżanek.
Ten charakter współpracy nie zniknął wraz z latami 90. Współcześnie oba samorządy nadal wskazują wymiany mieszkańców, szkół, stowarzyszeń oraz doświadczeń administracji jako podstawę partnerstw miast. Esslingen utrzymuje obecnie jedenaście takich partnerstw na świecie.
Ponad trzy dekady później podróż z Piotrkowa do Niemiec nie ma już charakteru wyprawy na niedostępny Zachód. Zmieniły się granice, możliwości podróżowania i sposób komunikowania się. Pozostało jednak partnerstwo, które zaczynało się w zupełnie innych realiach – od pierwszych delegacji, wzajemnego przyglądania się sobie i, jak wspomina Michał Rżanek, Niemców, którzy najpierw mieli przyjechać do Piotrkowa incognito.
Komentarze 3