Artykuł sponsorowany
Praca przy urządzeniach elektrycznych o napięciu powyżej 1 kV wymaga posiadania świadectwa kwalifikacyjnego G1, wydawanego przez komisję kwalifikacyjną powołaną na podstawie Prawa energetycznego. Bez tego dokumentu wykonywanie jakichkolwiek czynności eksploatacyjnych lub dozorowych przy instalacjach średniego i wysokiego napięcia jest niedopuszczalne. Od 1 lipca 2022 r. przepisy wymagają dodatkowo udokumentowania wiedzy lub doświadczenia zawodowego - samo ukończenie 18 lat już nie wystarczy.
Uprawnienia G1 potwierdzają kwalifikacje do pracy przy urządzeniach, instalacjach i sieciach elektroenergetycznych. W ramach tej samej grupy G1 rozróżnia się dwa przedziały napięciowe: do 1 kV oraz powyżej 1 kV. Ten drugi zakres dotyczy instalacji średniego i wysokiego napięcia - stacji transformatorowych, linii przesyłowych i rozdzielnic SN - a nie standardowych instalacji budynkowych.
Świadectwo wydają komisje kwalifikacyjne działające przy Stowarzyszeniu Elektryków Polskich (SEP), Stowarzyszeniu Inżynierów i Techników Mechaników Polskich (SIMP) lub komisje zakładowe powołane przez duże zakłady pracy na podstawie akredytacji Urzędu Regulacji Energetyki.
Świadectwo kwalifikacyjne G1 wydawane jest w jednym z dwóch wariantów:
E - eksploatacja: dla osób bezpośrednio pracujących przy urządzeniach. Obejmuje obsługę, konserwację, remonty, montaż i demontaż oraz czynności kontrolno-pomiarowe.
D - dozór: dla osób nadzorujących czynności eksploatacyjne innych pracowników lub wykonujących oględziny urządzeń i sieci elektroenergetycznych.
Ważna zasada: osoba ubiegająca się o uprawnienia dozorowe musi równocześnie posiadać uprawnienia eksploatacyjne. Dozoru bez E uzyskać nie można.
Zakres powyżej 1 kV podzielony jest na trzy przedziały napięciowe. Kandydat zaznacza we wniosku egzaminacyjnym wyłącznie te punkty, które są niezbędne na jego stanowisku pracy.
Powyżej 1 kV do 30 kV - najczęściej potrzebny zakres. Obejmuje rozdzielnice SN, transformatory, autotransformatory, przesuwniki fazowe, wyłączniki, odłączniki, przekładniki napięciowe i ograniczniki przepięć. Typowym przykładem jest rozdzielnia 20/0,4 kV.
Powyżej 30 kV do 110 kV - sieci, do których przyłączane są zakłady przemysłowe, duże obiekty usługowe i galerie handlowe, np. rozdzielnia 36 kV.
Powyżej 110 kV - sieci przesyłowe zasilające duże zakłady przemysłowe o mocy od kilku do kilkudziesięciu megawatów.
Zaznaczony we wniosku zakres widnieje na świadectwie i wyznacza granicę dopuszczalnych czynności. Kandydat nie musi obejmować wszystkich trzech przedziałów - wybiera tylko te, które odpowiadają rzeczywistym potrzebom stanowiska.
Do egzaminu mogą przystąpić osoby spełniające łącznie dwa warunki: ukończone 18 lat w dniu egzaminu oraz posiadanie co najmniej jednego dokumentu wymienionego w Rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r. (Dz. U. poz. 1392). Wystarczy jeden dokument - nie trzeba mieć wszystkich.
Akceptowane są dyplomy i świadectwa zawodowe:
świadectwo lub dyplom potwierdzające uzyskanie tytułu zawodowego, np. technik elektryk,
świadectwo potwierdzające kwalifikację w zawodzie lub dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe,
certyfikat kwalifikacji zawodowej lub dyplom zawodowy,
świadectwo czeladnicze lub dyplom mistrzowski.
Osoby nieposiadające formalnego wykształcenia zawodowego mogą skorzystać z alternatywnych dokumentów:
świadectwo ukończenia szkoły prowadzącej kształcenie w zawodzie obejmującym treści z eksploatacji urządzeń, instalacji i sieci,
zaświadczenie pracodawcy potwierdzające doświadczenie zawodowe i staż pracy - najpopularniejsza opcja w praktyce.
Przy kursie powyżej 1 kV obowiązuje jeden dodatkowy wymóg: osoba przystępująca musi posiadać praktyczne doświadczenie w pracy z instalacjami elektrycznymi poniżej 1 kV.
Szkolenia elektryczne mają formę jednodniowych zajęć teoretycznych zakończonych egzaminem ustnym przed komisją kwalifikacyjną - zwykle tego samego dnia. Format szkolenia jest taki sam niezależnie od zakresu napięciowego. Różni się natomiast zakres pytań egzaminacyjnych - zależy od wnioskowanego wariantu (E lub D) oraz od zaznaczonych punktów napięciowych. Przy zakresie powyżej 1 kV egzaminator pyta o bardziej złożone urządzenia, specyficzne przepisy bezpieczeństwa dla wysokich napięć i procedury właściwe dla konkretnego przedziału napięciowego.
W zakresie eksploatacji (E) egzamin sprawdza:
zasady budowy, działania i warunki techniczne obsługi urządzeń, instalacji i sieci,
zasady i warunki wykonywania prac dotyczących obsługi, konserwacji, remontu, montażu i czynności kontrolno-pomiarowych,
przepisy BHP i ochrony przeciwpożarowej, w tym zasady udzielania pierwszej pomocy porażonemu prądem.
W zakresie dozoru (D) egzamin obejmuje dodatkowo:
przepisy przyłączania urządzeń i instalacji do sieci,
zasady dostarczania paliw i energii,
prowadzenie ruchu i eksploatacji urządzeń, instalacji i sieci,
wymagania dotyczące prowadzenia dokumentacji technicznej i eksploatacyjnej.
Po zdaniu egzaminu komisja wydaje świadectwo kwalifikacyjne bezpośrednio po jego zakończeniu. Opłata za sprawdzenie kwalifikacji wynosi 10% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu złożenia wniosku - w 2026 roku jest to 480,60 zł. Opłata nie podlega zwrotowi w razie negatywnego wyniku.
Świadectwo kwalifikacyjne to warunek konieczny, ale nie jedyny. Praca przy napięciach powyżej 1 kV wiąże się z szeregiem obowiązków proceduralnych i sprzętowych, których nie stosuje się przy napięciu do 1 kV.
Polecenie pisemne. Każda praca powyżej 1 kV wymaga wystawienia polecenia pisemnego, sporządzanego w dwóch egzemplarzach i przechowywanego przez miesiąc od zakończenia prac. Przy napięciu do 1 kV dopuszczalne są polecenia ustne.
Dokumentacja eksploatacyjna. Podmioty zasilane na napięciu powyżej 1 kV są zobowiązane posiadać Instrukcję Organizacji Bezpiecznej Pracy (IOBP).
Sprzęt ochronny. Drążki izolacyjne, kleszcze elektroizolacyjne i uziemiacze przenośne podlegają obowiązkowym badaniom okresowym co 6 lub 12 miesięcy. Środki ochrony osobistej muszą posiadać atesty na wytrzymałość dielektryczną i odporność na łuk elektryczny. Hełmy ochronne muszą spełniać klasę E.
Skład zespołu. Zespół roboczy liczy minimum 2 osoby. Nadzór sprawuje osoba z uprawnieniami D wyznaczona jako koordynator.
Badania zdrowotne. Wymagane są badania lekarskie i testy psychotechniczne - praca często odbywa się na wysokości i w warunkach szczególnego zagrożenia.
Błędy proceduralne przy napięciach powyżej 1 kV skutkują sankcjami karnymi oraz cofnięciem świadectwa kwalifikacyjnego przez komisję egzaminacyjną.
Kwalifikacje G1 powyżej 1 kV są wymagane w czterech głównych sektorach:
Energetyka zawodowa - elektrownie, elektrociepłownie, stacje GPZ.
Odnawialne źródła energii - serwisowanie turbin wiatrowych i farm fotowoltaicznych przyłączanych do sieci średniego napięcia.
Przemysł ciężki - obsługa urządzeń rozdzielczych i napędów wysokonapięciowych w zakładach produkcyjnych i kopalniach.
Budownictwo przemysłowe - montaż rozdzielnic SN i przyłączy transformatorowych dla instalacji o mocy powyżej 1 MW.
Typowe stanowiska obejmują m.in. inżyniera realizacji sieci SN, dyspozytora systemu koordynującego przełączenia w sieciach wysokiego napięcia, elektromontera stacji transformatorowych oraz specjalistę ds. diagnostyki izolacji wykonującego badania wyładowań niezupełnych i próby napięciowe kabli SN i WN.
Świadectwo kwalifikacyjne jest ważne przez 5 lat od daty egzaminu. Dotyczy to zarówno uprawnień do 1 kV, jak i powyżej 1 kV. Po upływie tego okresu konieczne jest ponowne przystąpienie do egzaminu przed komisją kwalifikacyjną. Brak aktualnego świadectwa oznacza brak prawa do legalnego wykonywania pracy w danym zakresie. Komisje kwalifikacyjne przechowują dokumentację z postępowania przez 10 lat od daty wydania świadectwa.
