Dziecko w sieci

Aktywność w internecie

Dostępne dane są dość zatrważające. Jak czytamy w opracowaniu Internet dzieci. Raport z monitoringu obecności dzieci i młodzieży w internecie. Marzec 2025: „Według danych za ostatni kwartał 2024 r. 91,54% osób z najmłodszej grupy internautów (7–14) przynajmniej raz dziennie połączyło się z internetem i spędziło tu aż 4h 29 min! Charakterystyka korzystania z internetu przez młodzież (15–18) jest zbliżona do zachowań najmłodszej grupy. 90,28% młodzieży odwiedza internet codziennie. (…) Dziennie przebywają oni online średnio 4h 28 min. (…)”. Wg tego samego opracowania, w grupie wiekowej 15–18 lat z gier i serwisów o grach skorzystało 1,39 mln użytkowników (zasięg 93,3%), zaś w grupie 7–14 lat treści tych korzystało 95,3% tej grupy. Co gorsza: w grupie wiekowej 7–14 lat serwisy erotyczne odwiedziło 1,4 mln użytkowników (zasięg 51,3%), 53,8% w grupie wiekowej 15-18 lat. Biorąc pod uwagę intensywność korzystania z internetu, trudno się dziwić, że najmłodsi, którym brak jeszcze krytycznego spojrzenia na odbierane treści są szczególnie narażeni na różnorodne zagrożenia.

Najpowszechniejszym jest cyberprzemoc – hejt, wykluczanie z grup rówieśniczych, ośmieszanie czy publikowanie kompromitujących treści. Kolejnym problemem jest kontakt z nieodpowiednimi treściami: przemocą, pornografią, mową nienawiści czy dezinformacją. Algorytmy mediów społecznościowych potrafią podsunąć materiały, które są atrakcyjne, ale szkodliwe, z czego dziecko nie zdaje sobie sprawy. Zagrożeniem jest również uzależnienie od internetu i gier, prowadzące do problemów z koncentracją i snem, czy izolacji społecznej. Młodzi użytkownicy nie potrafią sami zarządzać czasem spędzanym online, a platformy internetowe często projektowane są tak, by przyciągać uwagę, w rezultacie prowadząc do uzależnienia. Należy także wskazać wyłudzanie danych i inne zagrożenia związane z prywatnością. Dzieci niefrasobliwie dzielą się informacjami o sobie, bez świadomości, że mogą one zostać wykorzystane do kradzieży tożsamości, manipulacji czy działań przestępczych. Wizerunek dziecka – zdjęcia, nagrania, relacje z życia dzieci – może być wykorzystywana do tworzenia np. treści pornograficznych, zwłaszcza przy użyciu sztucznej inteligencji i aplikacji do tzw. nudyfikacji (czyli tworzenia sztucznych obrazów o charakterze pornograficznym z wykorzystaniem wizerunków, które w oryginale nie miały nic wspólnego z takimi treściami).

Ochrona dzieci w prawie polskim i unijnym

Nie ulega wątpliwości, że internet wraz z dynamicznym rozwojem sztucznej inteligencji powodują rosnące zagrożenia – szczególnie dla najmłodszych. Dlatego też coraz częściej prawo w Polsce i Unii Europejskiej akcentuje ochronę najmłodszych użytkowników internetu. Zarówno UE jak i kraje członkowskie przyjęły i wdrażają szereg przepisów chroniących najmłodszych przed szkodliwym wpływem treści i mechanizmów działania internetu. Należy tu wymienić między innymi Rozporządzenie o ochronie danych osobowych, czyli RODO, Akt o usługach cyfrowych, wytyczne dotyczące ochrony małoletnich na mocy aktu o usługach cyfrowych, czy dyrektywa w sprawie świadczenia audiowizualnych usług medialnych. Wiele istniejących wcześniej europejskich przepisów zostało znowelizowanych lub jest w trakcie nowelizacji, aby dostosować je do cyfrowej rzeczywistości. Nakładają one obowiązki na platformy internetowe, ale także przewidują ścieżkę dochodzenia praw przez ofiary wykorzystywania w internecie. Celem unijnych przepisów jest działanie na rzecz internetu „odpowiedzialnego”, czyli takiego, w którym interesy platform internetowych podporządkowane mają być nadrzędnemu celowi, jakim jest ochrona małoletnich użytkowników. W ostatnich latach w Polsce szeroko dyskutuje się także o ochronie wizerunku i danych dzieci. Wizerunek dziecka chronią m.in. kodeks cywilny, RODO, prawo prasowe, ustawa o prawie autorskim, ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej, czy ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (tzw. „ustawa Kamilkowa”). W przyjętych na podstawie ustawy Kamilkowej standardach ochrony małoletnich, które obowiązują większość podmiotów pracujących z dziećmi i młodzieżą, sporo miejsca poświęca się także ochronie prywatności niepełnoletnich, w tym także ochronie ich wizerunku. Rozważając kwestie ochrony wizerunku, należy zwrócić uwagę na szerzące się zjawisko sharentingu - czyli nadmiernego publikowania przez rodziców zdjęć, filmów i informacji o własnych dzieciach. I tu lista zagrożeń obejmuje: utratę przez dziecko kontroli nad własnym wizerunkiem, wykorzystanie materiałów do celów niegodziwych (np. nudyfikacji), zagrożeniem wstydem w przyszłości, a ponieważ „w internecie nic nie ginie” tworzy się cyfrowy ślad, którego nie da się całkowicie wyeliminować.

Odpowiedzialne rodzicielstwo to także autocenzura i kontrola działań dziecka w cyberświecie

Nawet najlepsze i konsekwentnie egzekwowane przepisy prawa nie zastąpią rodzica, który będzie odpowiedzialnie zarządzał cyfrową „działalnością” dziecka. To rodzice winni od najmłodszych lat rozmawiać z dziećmi o bezpieczeństwie i prywatności, stosować kontrolę rodzicielską (ale opartą na zaufaniu), uczyć dzieci rozsądnego korzystania z mediów społecznościowych. I wreszcie dawać dobry przykład: ograniczać sharenting i szanować prywatność własnego dziecka. Dla odpowiednio przygotowanego dziecka internet nie musi być zagrożeniem. Do tego jednak potrzebne jest odpowiedzialne i mądre wprowadzanie dzieci w świat internetu. A to jest właśnie zadanie rodziców.

Zapraszamy do odwiedzania strony www Punktu informacji europejskiej Europe Direct w Piotrkowie Trybunalskim – www.piotrkow.info.pl